Chape berekenen: hoeveelheid, gewicht en zakken

1. Hoeveel chape heb je nodig?

Je berekent chape met oppervlakte maal dikte in meter: 100 m2 op 5 cm is 100 maal 0,05, dus 5 m3. Andersom dekt een kubieke meter 20 m2 bij een dikte van 5 cm. Reken daar 5 procent bij voor verlies en voor oneffenheden in de ondervloer. Hieronder de formule, de tabel per oppervlakte en dikte, en waarom die marge geen luxe is.

De formule en de valkuil erin

Oppervlakte in m2 maal dikte in meter is volume in m3. De valkuil zit in de eenheid van de dikte: 8 cm is 0,08 m en niet 8. Wie met centimeters in de formule stapt, komt honderd keer te hoog uit, en dat is de meest gemaakte fout van dit onderwerp. Reken de dikte dus altijd eerst om naar meter en schrijf ze op.

Volume per oppervlakte en dikte

De tabel hieronder is de formule uitgewerkt, zodat je niet hoeft te rekenen. Neem de rij van je oppervlakte en de kolom van je dikte, en tel er daarna de verliesmarge bij.

Waarom je een verliesmarge rekent

Een vloerplaat is nooit vlak, en de chape vult dat verschil op. Op het laagste punt is de laag dus dikker dan je gerekend hebt, en die extra kuubs komen niet uit de lucht. Reken 5 procent bij een vlakke betonvloer en meer wanneer de ondergrond zichtbaar golft of wanneer er leidingen op de plaat liggen. Kom je bij het storten materiaal tekort, dan krijg je een koude naad in de laag, en dat is een zwakke plek die later kan scheuren.

2. Hoeveel weegt chape?

Natte chape weegt ongeveer 100 kg per m2 bij 5 cm dikte, ofwel ongeveer 2.000 kg per m3. Dat cijfer heb je om twee redenen nodig: om te weten of je draagvloer het houdt, en om een levering in ton te controleren tegen een berekening in kuub. Hieronder het gewicht per eenheid en waar het over beslist.

Gewicht per m2 en per m3

De rekensom is recht toe recht aan: ongeveer 2.000 kg per m3 maal de dikte in meter geeft het gewicht per m2. Bij 5 cm is dat 100 kg, bij 8 cm 160 kg en bij 10 cm 200 kg. De tabel hieronder zet volume en gewicht naast elkaar, want leveranciers rekenen in kuub en vrachtwagens in ton.

Waarom het gewicht op een houten vloer beslist

Op een betonnen draagvloer is 100 kg per m2 geen thema. Op een houten balklaag of op een gewelf van een oude woning is het dat wel, want die zijn ontworpen voor een bepaalde belasting en chape komt daar bovenop. Laat de draagkracht nakijken voor je stort, en beschouw een droge opbouw met platen of een lichte isolatiechape als het alternatief. De diktes en de gevolgen per ondergrond staan bij de dikte van chape.

3. Hoeveel zakken chape heb je nodig?

Een zak van 25 kg levert 13 liter per zak van 25 kg aangemaakte specie, dus je hebt ongeveer 77 zakken van 25 kg nodig voor een kubieke meter en ongeveer 4 zakken per m2 bij 5 cm dikte. Dit is het cijfer dat de rekentools van de bouwmarkten niet tonen, waardoor je hun uitkomst niet kan narekenen. Hieronder het rendement, de tabel en wat een pallet levert.

Het rendement per zak

Het getal dat je nodig hebt staat op de productfiche en niet in een calculator: 13 liter per zak van 25 kg voor een chape van klasse CT-C20. Daaruit volgt alles. Duizend liter gedeeld door 13 is 77, dus ongeveer 77 zakken van 25 kg. Vijftig liter per m2 bij 5 cm gedeeld door 13 is 3,8, dus ongeveer 4 zakken per m2. Dat tweede cijfer wordt door een tweede, onafhankelijke bron bevestigd, en dat maakt het het stevigste getal van deze pagina.

Let op: het rendement verschilt per merk en per artikel. Controleer het dus op de verpakking van het product dat je koopt, en gebruik de tabel hieronder om de orde van grootte te bepalen.

Wat een pallet levert

Een pallet bevat 48 zakken, ongeveer 0,62 m3, dus je hebt ruim anderhalve pallet nodig voor een kubieke meter. Dat is de reden dat zakken boven ongeveer 20 m2 onpraktisch worden: je staat dan met vier pallets op de oprit voor een laag van een kubieke meter. Reken ook de logistiek mee, want een pallet van 48 zakken weegt rond 1.200 kg en dat rijdt niet met een aanhangwagen mee.

4. Wat is de mengverhouding van chape?

De klassieke verhouding is 1 deel cement op 3 delen zand in volume, wat in gewicht neerkomt op 250 tot 300 kg cement en 1.600 tot 1.800 kg zand per m3. Die twee opgaven lijken elkaar tegen te spreken maar beschrijven dezelfde mengeling in twee eenheden. Hieronder beide regels, de omrekening naar zakken cement, en hoeveel water erbij hoort.

De volumeregel en de gewichtsregel

In volume meng je 1 deel cement op 3 delen zand, dus een kwart cement en drie kwart zand. In gewicht is dat 250 tot 300 kg cement en 1.600 tot 1.800 kg zand per m3, ofwel ongeveer een op zes. Dat het in gewicht anders uitkomt dan in volume komt doordat losgestort cement veel lichter is dan zand en doordat het mengsel krimpt: het cement vult de holtes tussen de zandkorrels op. Beide regels zijn dus juist, maar voor verschillende dingen bruikbaar.

Praktisch: gebruik de volumeregel als je met een schop en een betonmolen werkt, en de gewichtsregel als je een levering of een offerte controleert. Een leveringsbon staat in kilo, dus met de volumeregel kan je die niet nakijken.

Hoeveel cement per kubieke meter

Uit de gewichtsopgave volgt het getal waarin je inkoopt: 10 tot 12 zakken cement van 25 kg. Voor een laag van 5 cm op 20 m2, dus een kubieke meter, heb je dus ongeveer tien tot twaalf zakken cement en 1,6 tot 1,8 ton zand nodig. Op een forumdraad in dezelfde zoekresultaten wordt gediscussieerd tussen 200 en 300 kg cement per kuub, met de terechte opmerking dat het prijsverschil daartussen klein is. Ga dus niet onder de opgave zakken zitten om te besparen, want de sterkte hangt er wel aan.

Hoeveel water

Voor water bestaat geen vaste maat, want het hangt af van hoe vochtig het zand al is. Het mengsel moet aardvochtig zijn: knijp je er een bol van en valt die uit elkaar, dan is het te droog; blijft er water uit lopen, dan is het te nat. Te nat aanmaken is de duurste fout, want dan krimpt de chape sterker bij het drogen en scheurt ze. Voor het zand zelf is rijnzand de aangeraden keuze.

5. Zelf chape maken, kant-en-klaar of laten leveren?

Zelf mengen loont onder ongeveer een kubieke meter, kant-en-klare zakken zijn de tussenweg, en vanaf enkele kubieke meter laat je bulk of een silo leveren. De beslissende beperking is niet de prijs maar de tijd: traditionele chape heeft een verwerkingstijd van ongeveer 3 uur, dus je mag nooit meer aanmaken dan je in dat venster kwijt raakt. Hieronder de drie wegen.

Zelf mengen met zand en cement

Zelf mengen is de goedkoopste weg per kubieke meter en vraagt een betonmolen, een kruiwagen, twee latten en een waterpas. Je meng 1 deel cement op 3 delen zand, voegt water toe tot het mengsel aardvochtig is, en giet uit vanaf het punt dat het verst van de uitgang ligt. Het deel dat zonder ervaring mislukt is niet het mengen maar het afrijden op vlakheid, en een laag die 1 cm uit het vlak ligt betaal je terug bij de vloerder.

Kant-en-klare zakken

Kant-en-klare zakken kosten 5,50 tot 6,50 euro per zak van 25 kg en vragen alleen water. Ze zijn de logische keuze voor een herstelling of een kleine ruimte, met ongeveer 4 zakken per m2 bij 5 cm. Omgerekend per kubieke meter kost dat ruwweg twee tot drie keer de bulkprijs van 150 tot 180 euro per m3, en dat is precies waarom de grens rond een kubieke meter ligt.

Bulk of een silo op de werf

Vanaf enkele kubieke meter is bulk van de betoncentrale het goedkoopst: de chape komt met een mixer en wordt met een slang naar binnen gepompt. Een silo op de werf zit daartussen en heeft een eigen voordeel: je bepaalt zelf binnen 4 weken wanneer je stort, en er wordt telkens verse specie per kruiwagen aangemaakt, waardoor er geen overschot ontstaat en je niet onder tijdsdruk staat.

De verwerkingstijd van ongeveer 3 uur

Dit is het cijfer dat bepaalt hoe je een dag indeelt. Traditionele chape blijft ongeveer drie uur verwerkbaar, daarna begint ze te binden en is bijwerken niet meer mogelijk zonder een zwakke naad te maken. Reken dus terug: hoeveel vierkante meter kan je in drie uur uitgieten en afrijden, en maak per ronde niet meer aan dan dat. Werk je met twee personen, dan is een ruimte per ronde een realistische eenheid.

6. Wat kost chape per eenheid?

Per m2 kost traditionele chape 10 tot 15 euro per m2 geplaatst, per kubieke meter 150 tot 180 euro per m3 als materiaal, en per zak 5,50 tot 6,50 euro per zak van 25 kg. Die drie getallen laten zich vergelijken zodra je ze op dezelfde eenheid brengt, en dan blijkt de zak twee tot drie keer duurder per kubieke meter. Hieronder de drie eenheden naast elkaar en waar de kantelpunten liggen.

De drie eenheden naast elkaar

Zet alles om naar euro per kubieke meter en de vergelijking wordt eerlijk. De kolom geplaatst bevat arbeid en aanvoer, de kolom materiaal niet, dus vergelijk binnen een kolom en niet tussen kolommen.

Waar de kantelpunten liggen

Twee grenzen bepalen de keuze. Rond een kubieke meter, dus 20 m2 op 5 cm, kantelt zakken naar bulk op prijs. En rond 20 tot 30 m2 kantelt zelf doen naar uitbesteden op kwaliteit, want daarboven wordt het afrijden op vlakheid over een grote oppervlakte het probleem. De volledige prijsopbouw per soort chape en per dikte staat bij de prijs van chapewerken per m2.

7. Gestabiliseerd zand berekenen

Gestabiliseerd zand is geen chape maar een onderlaag, en het is de grootste zoekvraag rond dit onderwerp: het haalt meer zoekopdrachten per maand dan chape berekenen zelf. Wie chape zoekt, heeft dus regelmatig eigenlijk stabilise nodig. Hieronder het verschil, de rekenmethode en wanneer je welke gebruikt.

Het verschil met chape

Gestabiliseerd zand is zand met een kleine hoeveelheid cement erdoor, net genoeg om het te laten samenhangen zonder dat het een dragende plaat wordt. Het is een fundering en een nivelleerlaag, bijvoorbeeld onder klinkers, onder een terras of onder een oprit. Chape is een dekvloer die zelf de vloerafwerking draagt en dus veel meer cement bevat. Verwar de twee niet in een bestelling, want stabilise onder tegels binnen is een fout die je niet herstelt zonder alles uit te breken.

Hoe je de hoeveelheid berekent

De rekenmethode is dezelfde als bij chape: oppervlakte maal dikte in meter geeft het volume in m3. Het verschil zit in de dikte, want een stabilisebed onder klinkers is doorgaans dikker dan een chape. Voor het gewicht per kubieke meter verwijzen wij naar de leveringsbon en niet naar een vuistregel, want dat cijfer verschilt met de samenstelling en met het vochtgehalte, en geen van de bronnen die wij nakeken geeft er een betrouwbare waarde voor.

Wanneer je welke gebruikt

De regel is eenvoudig: buiten en als fundering gebruik je gestabiliseerd zand, binnen en als ondergrond voor een vloerafwerking gebruik je chape. Zit je met een oprit, een terras of grondwerk, dan hoort dat bij het voorbereiden van je terrein. Gaat het om een vloer binnen, dan is chape het antwoord en niet stabilise.

8. Hoeveel chape boven vloerverwarming?

Boven vloerverwarming reken je met een totale dikte van 75 tot 80 mm bij een nat systeem, waarvan minstens 45 mm boven de leidingen. Voor de volumeberekening betekent dat een dikkere laag dan gebruikelijk en dus meer kuubs, maar ook een aftrek voor het volume dat de buizen zelf innemen. Hieronder beide effecten.

Meer volume door de extra dikte

Een chape van 75 tot 80 mm in plaats van 5 cm betekent voor 100 m2 een volume van 7,5 tot 8 m3 in plaats van 5 m3. Dat is de helft meer materiaal, en met de droogtijdregel erbij ook aanzienlijk langer wachten: 11 weken bij 8 cm in plaats van ongeveer 5 weken bij 5 cm.

De aftrek voor de buizen

De buizen nemen volume in dat je niet met chape hoeft te vullen, maar dat effect is klein: bij een gebruikelijke buisdiameter en legafstand gaat het om een paar procent van het totaal. Reken die aftrek dus niet mee, want ze valt binnen je verliesmarge van 5 procent. Reken wel de speling onder de buis mee in de totale dikte, want de dekking wordt gemeten vanaf de bovenkant van de buis en niet vanaf de isolatie.

9. Afwerkchape, uitvulchape of hellingschape?

Chape heeft drie functies en die vragen elk een andere berekening: een afwerkchape draagt de vloerafwerking, een uitvulchape werkt oneffenheden en leidingen weg, en een hellingschape maakt afschot op een dak of terras. Wie er twee nodig heeft, rekent twee lagen en niet een. Hieronder elke functie met de rekengevolgen.

Afwerkchape

De afwerkchape is de laag waarop tegels, parket of een andere vloer komt, en die volgt de minimumdiktes per bindingstype. Reken hier met een gelijkmatige dikte over de hele oppervlakte, dus oppervlakte maal dikte zonder verdere correctie behalve de verliesmarge.

Uitvulchape

Een uitvulchape heeft geen afwerkfunctie en mag dus dunner, vanaf 20 mm. Het rekenprobleem is dat de dikte per plaats verschilt: dat is precies waarvoor de laag dient. Meet daarom het hoogste en het laagste punt van je vloer en reken met de gemiddelde dikte, met een ruimere marge dan 5 procent omdat je de onderkant niet ziet.

Hellingschape

Een hellingschape loopt op afschot, doorgaans 1 tot 2 cm per meter weg van de woning. De dikte is dus per definitie ongelijk: dik aan de gevel en dun aan de rand. Reken het volume met de gemiddelde dikte, dus de helft van de som van de dikste en de dunste plaats, en controleer daarna of de dunste plaats nog boven de minimumdikte zit.

10. Veelgemaakte rekenfouten

Vijf fouten komen steeds terug, en ze zijn alle vijf een eenheidsfout of een meetpuntfout. Ze zijn ook alle vijf vooraf te vermijden door de eenheid op te schrijven bij elk getal dat je noteert. Hieronder de vijf.

De dikte in centimeter in de formule

Oppervlakte maal dikte werkt alleen met de dikte in meter. Wie 100 maal 8 rekent in plaats van 100 maal 0,08, komt op 800 m3 in plaats van 8 m3 uit. Dat is de fout die het snelst opvalt, maar de kleinere variant, 100 maal 0,8, geeft 80 m3 en dat ziet er net plausibel genoeg uit om te bestellen.

Volumeverhouding tegen een leveringsbon in kilo

De verhouding 1 deel cement op 3 delen zand is een volumeregel. Een leveringsbon staat in kilo. Wie de volumeregel op de bon toepast, denkt dat er te weinig cement in zit terwijl 250 tot 300 kg cement en 1.600 tot 1.800 kg zand per m3 correct is. Controleer een levering dus altijd met de gewichtsopgave.

Zakken rekenen zonder het rendement

Een zak van 25 kg levert geen 25 liter specie maar 13 liter per zak van 25 kg. Wie op gewicht rekent in plaats van op volume, komt bijna twee keer te laag uit in het aantal zakken. Zoek dus het rendement op de verpakking en reken met liter.

De dekking meten vanaf de isolatie

Bij vloerverwarming wordt de dekking gemeten vanaf de bovenkant van de buis, niet vanaf de isolatieplaat en niet vanaf de vloerplaat. Wie vanaf de isolatie meet, krijgt een chape die minder dekking heeft dan gedacht ter hoogte van de buisdiameter plus de speling eronder.

Geen verliesmarge rekenen

Precies genoeg bestellen betekent te weinig hebben, want de ondervloer is niet vlak. Kom je tijdens het storten materiaal tekort, dan ontstaat er een koude naad tussen wat al bindt en wat je erbij giet, en dat is een zwakke plek. Reken daarom 5 procent bij, en meer bij een zichtbaar golvende ondergrond.

Van berekening naar bestelling

Zet je berekening om in de eenheid waarin je bestelt, en zet er de eenheid bij. Bij bulk bestel je in m3 en geef je de dikte en de oppervlakte mee zodat de centrale kan controleren. Bij zakken bestel je in stuks en noem je het aantal per pallet, want 48 zakken, ongeveer 0,62 m3 betekent dat je bijna altijd op een heel aantal pallets afrondt. Bij een silo geef je het totale volume en de periode waarin je wil storten, want je hebt 4 weken om het op te gebruiken. En noteer bij elk getal de eenheid, want elk misverstand in dit onderwerp is een eenheidsverwarring. Wat de verschillende leveringsvormen kosten staat bij de prijs van chape per m2 en per m3.